الف- یکی از تفریحات من در مهمانی ها تماشای دورادور بازی های بچه هاست. دوستی هایشان، دعواهایشان و قهر و آشتی هایشان، نه که فکر کنید خیلی آدم مهربانی هستم و از صداقت و رو راستی بچه ها خوشم می آید و این حرفها،  اتفاقا نه من از بچه ها خیلی خوشم می آید نه آنها از من، ولی با نگاه کردن به رفتار و بازی های بچه های مختلف از خانواده های مختلف خیلی چیزها دستگیرتان میشود. از حرف زدنشان، از حرکاتشان و نحوه ی ارتباط آنها با همسالانشان متوجه  عمق تاثیر پذیری بچه ها از والدین و به ویژه مادرانشان خواهید شد.
چند روز پیش در یک  مراسم مهمانی دو پسر بچه با اختلاف سنی دو/سه سال حسابی با هم درگیر شدند.من خودم از دور شاهد رفتار بی ادبانه و قلدری های پسر بزرگتر بودم، کار بالا گرفت و ناگهان پسر بزرگتر یک قیچی کوچک را به طرف پسر کوچک پرت کرد.پسر کوچک خودش را پشت چادر مادرش پنهان کرد و قیچی مذبور پس از اصابت به دیوار به زمین افتاد. مادر پسر کوچک رو به پسر بزرگ کرد و گفت آقا مجتبی(اسم پسر قلدر) این چه کاریه می کنی؟ چرا با هم دعوا می کنید؟ و پسر بزرگتر با خشونت پاسخ داد. اول اون شروع کرد.( به عنوان ناظر کل ماجرا  شاید در آن جمع فقط من متوجه معنای شرارت و تمسخر نگاه پسر بزرگتر بودم) در همین زمان پسر کوچک از پشت چادر مادرش بیرون آمد، روبروی پسر بزرگتر که یک سر و گردن از او بلندتر بود ایستاد و با لحنی محکم  و معترضانه گفت:«عزیزم! شما اول من رو زدید
ب- پیش از این درباره ی مادری و اخلاق مراقبت از نگاه فمینیست ها چیزهایی در این وبلاگ نوشته ام ، اما در این پست اصلا قصد ارائه ی یک بحث نظری فمینیستی را ندارم.  بلکه مسئله چیز دیگری است، سالهای اخیر سالهایی است که بسیاری از متولدین اواخر دهه ی پنجاه و اوایل دهه ی شصت مادر شدن را تجربه می کنند. اگر دقت کنید اطرافمان پر است از مادران جوان که هیچ چیز جز باورهای غلط و  درست گذشتگان درباره ی تربیت فرزند نمی دانند. شخصا بارها و بارها در خیابان ها و فروشگاه ها مادرانی را دیده ام که کودکانشان را به مثابه گونی سیب زمینی از پی خود می کشند و این سو و آنسو می روند. بارها مادران جوانی را دیده ام که با الفاظ رکیک کودک خود را مخاطب قرار می دهند و او را تحقیر می کنند، حتی یکبار مادر بسیار جوان و زیبایی را دیدم که هم نوا با کودک گریانش اشک می ریخت و در حالیکه بچه را پشت سر خود روی زمین می کشید به پدر بچه و تمام فک و فامیل هایش بد و بی راه میگفت و کودک را مسبب تمام بدبختی های خود می دانست. در مقابل مادران فراوانی را هم می شناسم که به شیوه ی نامعقولی تمام محبت و علاقه شان را به پای فرزندشان می ریزند با لوس و متوقع کردن کودکشان ناخواسته زمینه ی بسیاری مشکلات را برای او فراهم می کنند
ج- در حقیقت کودکان ما آینه ی تمام نمای پدرها و مادرهای خود هستند. والدینی که با هم محترمانه برخورد می کنند، یکدیگر را تایید می کنند، دروغ  نمیگویند ، با هم طلبکارانه سخن نمیگویند و …فرزندان بسیار متفاوت و موفقی پرورش خواهند داد. گفتن ندارد که والدین الگوی مسقیم بچه ها هستند و یک نکته هم اضافه کنم که بچه های این دوره زمانه فوق العاده  با هوش هستند و اصلا نباید آنها را با دوران کودکی خودمان مقایسه کنیم و فکر کنیم که آنها هم مثل ما پخمه هستند و متوجه خیلی چیزها نمی شوند. پسر خرد سالی را می شناختم که چون از علایق مذهبی مادرش آگاه بود چند وقت یک بار از خوابهای عجیب و غریبش برای مادرش تعریف می کرد، از اینکه پیراهن سفید بلند پوشیده و در باغهای بهشت راه می رفته و از اینکه عموی شهیدش را در خواب دیده و از اینکه با خدا ملاقات خصوصی داشته و… کودک از اینکه مادرش او را مانند یک قدیس کوچک ستایش میکرد و همه جا از نیروی معنوی وجود او صحبت می کرد حسابی کیفور میشد…بعدها راز این دروغگوی کوچک فاش شد و بدجوری مورد تنبیه  قرار گرفت  هر چند که به نظر من کسی که باید تنبیه می شد او نبود
موارد زیادی از بچه هایی که با شناخت نقاط ضعف پدر و مادرهای شان از این وضعیت سود (یا شاید بهتر باشد بگویم زیان) فراوانی برده اند دیده و شنیده ام، به هر حال خواستم بگویم که مواظب باشید از این کوچولو ها رو دست نخورید و بازی تان ندهند.
د-  و اما بعد؛ نکته ای که باید اشاره کنم این این است که در ساختار اجتماع و خانواده های ما نقش اول و موثرترین نقش در تربیت کودکان به عهده ی مادران است. مادر هایی که  الحمدلله همگی از نعمت سواد برخوردارند و تعداد بسیار زیادی از آنها هم تحصیلات دانشگاهی دارند. مادر هایی که – بخصوص پس از ازدواج- نسبت به خیلی نابرابری ها و قوانین عرفی و سنتی جامعه معترض می شوند و باعث و  بانی هایش را لعنت می کنند. به نظر من اگرچه فعالیت برای برابری حقوق و تغییر قوانین ناعادلانه ( البته منظورم کار تخصصی است) کار بسیار پسندیده ای است، با این حال واضح است که با تغییر پوسته محتوا تغییر نخواهد کرد. توهین به زنان، تحقیر آنها، دست کم گرفتنشان تعزیز و تکریم فرزندان پسر از سوی مردان، و پذیرفتن این شرایط و کرنش در مقابل آن از سوی زنان عمیقا در باور مردم ما جا خوش کرده است و تغییر آن نه با تجمع و تحصن که تنها با کار تربیتی و فرهنگی ممکن است.
ه- به این اصل ایمان دارم  که نه بیشتر و نه کمتر از آنچه لایقش هستیم به دست نخواهیم آورد.طبیعی است که کار فرهنگی و تربیتی را باید از خودمان آغاز کنیم. اینکه انسان در تصحیح رفتار، کردار و باورهای خودش بکوشد و سعی کند عقاید غلط خود را دور بریزد؛ با تردید،تامل و مطالعه ممکن خواهد بود. بدست آوردن اعتماد به نفس، تفکر مثبت، دوری کردن از نق زدن و نالیدن و اشک ریختن و… -که خوشبختانه کتابهای فراوانی در ارتباط با آن چاپ شده و بازار خوبی هم پیدا کرده است- راهکارهای خوبی است که پیشنهاد شده. اگرچه این مباحث عموما توسط نویسندگان آمریکایی نوشته شده است اما در باورهای دینی  خود ما هم به آن توصیه شده است
نک: فلسفه ی اخلاق و تربیت
و- نکته دیگر مسئله ی اطلاع درست و صحیح  درباره ی جنس مخالف و نحوه ی تنظیم ارتباط با همسر است که در این ارتباط هم کتابهای فراوانی نوشته شده است ، معمولا کتابهای دکتر جان گری و دکتر باربارا دی آنجلیس  بیش از بقیه ی کتابها توصیه میشود  به این دلیل که  به شناخت دنیای متفاوت زنان و مردان کمک میکند از مشهور ترین کتابهای این دو نویسنده:
رازهایی درباره ی مردان، آن چه می بایست هر زنی بداند، سردکننده های جنسی چیستند؟
پدیدآورنده: باربارا دی انجلیس، هادی ابراهیمی (مترجم)
ناشر: نسل نو اندیش - 31 شهريور، 1385
و
رازهایی درباره ی زنان که هر مردی باید آنها را بداند، عوامل سردمزاجی جنسی زن ها
پدیدآورنده: باربارا دی انجلیس، هادی ابراهیمی (مترجم)
ناشر: نسل نو اندیش - 31 شهريور، 1385
و
مردان مریخی، زنان ونوسی: راهنمای کامل روابط زناشویی
جان گری، این کتاب رو ده ها مترجم و انتشارات مختلف چاپ کردند
و
 با هم برای همیشه: مهارتهای ارتباطی برای عشق پر دوام
پدیدآورنده: جان گری، مهدی قراچه داغی (مترجم)
ناشر: پیکان - 19 فروردين، 1385
هستند، همچنین اخیرا کتابهای خوبی در مورد طلاق و مرگ یکی از شرکای زندگی نوشته شده که مورد بحث ما نیست مثلا
پس از جدایی: یک راهنمای عملی برای یافتن عشقی دیگر بعد از یک جدایی دردناک یا از دست دادن کسی که دوستش دارید
پدیدآورنده: جان گری، سهیلا بیات مختاری (مترجم)
ناشر: پاندا - 20 خرداد، 1386
 

ز- اما اصل مطلب معرفی تعدادی کتاب خوب در برای تربیت فرزندان عزیزکرده ی این نسل است. تعداد کتابهای موجود در بازار بسیار زیاد است و به همین دلیل من از دوستی که استاد روانشناسی دانشگاه است و همچنین مادرم که چندین سال است به مطالعه و تدریس روش های تربیت کودک مشغول هستند و البته چند مادر پر مطالعه و موفق خواستم که اسامی بهترین کتابهایی که در این مورد مطالعه کرده اند به من بدهند، آنچه پس از این می آید به لطف این دوستان تهیه شده است:
نخست، در مورد دوران بارداری؛ در فرهنگ دینی ما توصیه شده است که تربیت فرزند از دوران بارداری آغاز میشود، در این ارتباط کتب غربی زیادی وجود ندارد، یعنی کتابهای موجود در بازار بیشتر مربوط به سلامت جسمی مادر و کودک هستند و مسائل تربیتی در آنها ذکر نشده اما بطور پراکنده در متون مذهبی به آن اشاره شده است  و مجموع آنها در این کتاب گردآوری شده:
ریحانه بهشتی، یا، فرزند صالح
پدیدآورنده: سیما میخبر، جمعی ازخواهران حوزه علمیه قم
ناشر: نور الزهرا - 01 مهر، 1386
دوم، کتابهای بسیاری در حوزه ی تربیت  فرزند ازدوره ی خردسالی تا نوجوانی، اغلب کتابهای منتشر شده در این حوزه از نویسندگان فرنگی به ویژه نویسندگان آمریکایی است. مشهورترین کتابی که شاید بسیاری اسمش را شنیده باشند این کتاب سه جلدی است:
به بچه ها گفتن، از بچه ها شنیدن/3جلد)
پدیدآورنده: ادل فیبر، الین مازلیش، نفیسه معتکف (مترجم)، فاطمه عباسی فر (مترجم)
ناشر: دایره - 22 خرداد، 1386
دیگر کتاب
چگونه با کودکم رفتار کنم؟
پدیدآورنده: استیفن گاربر، ماریان دانیلز گاربر، روبین فریدمن اسپیزمن، هومن حسینی نیک (مترجم)، شاهین خزعلی (مترجم)، احمد شریف تبریزی (مترجم)
ناشر: مروارید - 01 آبان، ؛1386 این کتاب از جمله کتابهایی است که بطور موردی رفتارهای کودکان و پاسخ هایی که باید دریافت کنند را بیان می کند
کتابهای دیگر عبارتند از
آموزش موثر والدین: با روشی اجرا شده و دمکراتیک برای تربیت فرزندانی مسئول
تامس گوردون، مهدی قراچه داغی (مترجم)
نشر: پیک بهار (07 مهر، 1386)
دو کتاب از نویسنده ی مشهور جناب آقای وین دایر
چگونه فرزندانی سالم و با نشاط داشته باشیم؟
پدیدآورنده: وین دایر، علی علی پناهی (مترجم)
ناشر: آسیم - 05 تير، 1385
چگونه فرزندانی خلاق داشته باشیم؟
پدیدآورنده: وین دایر، علی علی پناهی (مترجم)
ناشر: آسیم - 23 بهمن،   1385

 دیگر مجموعه ی کتابهای تحت عنوان  کلیدهای تربیت کودکان است که  با موضوعات مختلف و توسط نشر صابرین با نویسندگان و مترجمان مختلف منتشر شده است
این کتاب دو جلدی هم برای تربیت نوجوانان توصیه شده:
بچه ها غافلگیر نشوید، راهنمای نوجوانان در رویارویی با مشکلات
پدیدآورنده: لیندا شوارتز، مهین توکلی، بابک مروارید (مترجم)، یاسمن هجری (مترجم)،
ناشر: شرکت انتشارات فنی ایران – 1382
باز یک مجموعه ی کتاب  تحت عنوان بچه ها و مهارت های زندگی  با عناوین متفاوت(مانند : امان از دست مشق ها، امان از دست زورگوها، امان از دست دار و دسته های مدرسه، راهنمای آزاد اندیشی،راهنمای دوست یابی داینا سورهاو…) ازنویسندگان و مترجمان مختلف توسط  شرکت انتشارات فنی ایران به چاپ رسیده است که خواندن آنها به پدر و مادرها توصیه شده است
این کتاب هم به خانم هایی که همسرانی مردسالار و تنبل دارند کمک میکند
شوهر تنبل: چگونه مردان را تشویق کنیم تا در خانه داری و مراقبت از فرزندان کمک کنند
پدیدآورنده: جوشوا کلمان، مهدی قراچه داغی (مترجم
ناشر: پیک بهار - 21 خرداد، 1386
این کتاب  هم برای خانواده های کم جمعیت امروزی میتواند مفید باشد:
دوست بدارید اما لوس نکنید!: کتابی باارزش در جهت کم کردن استرس والدین در تربیت فرزندان
پدیدآورنده: کاترین ویتنی، نانسی سامالین، مهدی قراچه داغی (مترجم)
ناشر: پیک بهار - 24 اسفند، 1384

همچنین دوره ی سی دی های روانشنانسی رشد از آقای دکتر مجد هم خیلی ها توصیه کردند که  شامل خصوصيات مردان در قياس با زنان، مراسم خواستگاري و انتخاب همسر، تيپ شناسي زنان و مردان، شيوه كمك به فراگيري فرزندان و حتی توصیه های روانشناسی به سالمندان است.
با امید به آینده ، از دوستانی که این نوشته را میبینند خواهش میکنم اگر مطالعاتی در این زمینه ها دارند کتابهای مفید و کارآمدی را که خوانده اند در قسمت نظرات معرفی کنند
 

مطالب مرتبط
مادری
ازدواج
اخلاق مراقبت
آموزش

 

الف- با توجه به گسترش حوزه های مطالعاتی فمینیست ها و تاثیر عمیق و سریع آن در لایه های مختلف علم و دانش بشری فکر میکنم دانستن چیزهایی در مورد فمینیسم – البته از زبان خود فمینیستها-  برای هر فردی که تحصیلاتی در حد دیپلم داشته باشد به عنوان جزئی از اطلاعات عمومی بحساب آید. و شاید تنها در این صورت باشد که وقتی سراغ یک استاد دانشگاه متخصص هنر قرن بیستم می روی و حرف از هنر فمینیستی می زنی نگوید که« خوشبختانه زنان ما این قبیل انگ ها را به خود نمی پذیرند» و یا وقتی در مورد موضوع پایان نامه ای در حوزه ی فلسفه ی فمینیستی با استاد فلسفه ای حرف می زنی نگوید که « خانم فلسفه را به لجن نکشید» و یا وقتی با استاد جامعه شناسی سن میگویی نگوید «ما داریم سعی میکنیم جلوی ورود این چیزها را بگیریم آنوقت شما…» یا وقتیکه با زنان گوناگون از طبقات  و با تحصیلات مختلف سخن میگویی علی رغم اینکه رادیکال ترین اعتقادات فمینیستی باور دارند به شدت عنوان/انگ فمینیست بودن را تکذیب نکنند.
فمینیستها به هیچ وجه زنانی بیمار،  سرخورده، مرد – بیزار و یا در مقابل مرد صفت نیستند، بهتر بگویم اگر اینگونه هم باشند الزاما به این دلیل فمینیست نشده اند و الزاما همه ی فمینیست ها اینگونه نیستند و در عین حال چه بسیار زنان بیمار،  سرخورده، مرد – بیزار و… که همچنان بر باورهای سنتی درباره ی زنان پافشاری می کنند . فمینیسم در پیشرفته ترین الگوهای آن و درکلی ترین صورتش  یک هدف بنیادی را دنبال می کند و آن دستیابی به « جهانی که نه تنها برای بعضی از زنان، بلکه برای همه آنها جای بهتری باشد…آن جهان، نه تنها برای زنان، که برای مردان هم جای بهتری خواهد بود.»
ب- فکر میکنم از همین ذکر مصیبت های ابتدایی مشخص است که قصد معرفی کتابی را دارم، ابتدا قصد داشتم کتاب فمینیسم نوشته ی خانم جین فرید من را- که جمله ی انتهایی بند قبل به نقل از آن است- در این پست معرفی کنم. کتاب کم حجم و جمع جوری که انصافا مطالب خلاصه وار و خوبی را تحویل آدمهایی که وقت کمی برای مطالعه دارند و احتمالا میخواهند چیزهای زیادی بدانند، یا بالاجبار مجبورند که بدانند می دهد. منتهی با جستجویی در صفحات وب متوجه شدم این کتاب – احتمالا بخاطر همان ویژگی فوق الذکر- در میان کاربران اینترنت کما بیش شناخته شده است. بنابراین به معرفی مختصر این کتاب بسنده میکنم و کتاب خوب و کمتر شناخته شده ی دیگری را در این پست معرفی میکنم
ج- “فمینیسم”، اثر جین فریدمن، ترجمه فیروزه مهاجر، انتشارات آشیان. این کتاب شامل مقدمه ای درباره ی اینکه ما یک فمینیسم داریم یا با فمینیسم های متعددی مواجه هستیم آغاز میشود و سپس در پنج فصل به معرفی کلی ترین مباحث فمینیسم می پردازد.فصل اول. مساوی یا متفاوت؟ معضل ابدی فمینیسم . فصل دوم. فمینیسم و امور سیاسی: نبرد برای حقوق شهروندی زنان. فصل سوم. اشتغال و اقتصاد جهانی. فصل چهارم. احساسات جنسی و قدرت و بالاخره فصل پنجم. قومیت و هویت:مشکل ذاتگرایی و چالش پسامدرن
این کتاب مفید و مختصر برای دانستن مطالب اولیه درباره ی فمینیسم بسیار مناسب است. حتی خواندن آن برای کسانی که چیزهای بیشتری درباره ی فمینیسم می دانند اما این کتاب را ندیده اند میتواند مفید باشد.

 

د- “جامعه شناسی زنان”،اثر پاملا آبوت/کلروالاس. این کتاب نخستین بار در سال 1380 چاپ شده است . اکنون چاپ چهارم کتاب مربوط به سال 1385 در بازار قابل دسترسی است. عنوان اصلی کتاب ” درآمدی بر جامعه شناسی: چشم اندازهای فمینیستی” نام داشته است، که خب تغییر عنوان آن از سوی ناشر یا مترجم محترم، و حذف عبارت فمینیسم، اگرچه منجر به پنهان ماندن محتوای کتاب از چشم مخاطب معمولی میشود، میتواند قابل درک باشد.
در مقدمه ی مترجم میخوانیم« کتابی که پیش رو دارید یک کتاب مقدماتی جامعه شناسی است که با نگرشی فمینیستی نوشته شده است. نویسندگان کتاب که سال ها در دانشگاههای انگلستان مقدمات جامعه شناسی را تدریس کرده اند نسبت به جامعه شناسی رسمی – و- رایج نگاهی انتقادی دارند و آن را نیز مانند سایر علوم مردمحور و بی توجه به زنان می دانند…»
نویسندگان در مقدمه با اقرار به اینکه وجود دانشی بی طرف اساسا ممکن نیست بر موضع نقادانه ی فمینیستی خود تاکید میکنند و همچنین به رسم پسندیده ی نویسندگان بلاد فرنگ گرایش فکری خود را در همان مقدمه مشخص می کنند؛ آنها  از میان گرایش های گوناگون فمینیستی خود را منتسب به فمینست های سوسیالیست معرفی می کنند. این کتاب که 370 صفحه دارد شامل 9 فصل است که هریک به بخش های متعددی تقسیم شده است. کتاب با اتکا به آمار و ارقام های اوایل دهه 1990 در انگلستان بیان شده است و بدیهی است که این امر همواره باید مد نظر خواننده قرار داشته باشد.
ه- در آغاز کتاب نویسندگان به اثبات مردمحوری موجود در جامعه شناسی می پردازند و سه راه را برای رهایی از آن و دستیابی به جامعه شناسی زنان پیش می نهدند: ادغام.جدایی طلبی و یا بازسازی مفاهیم
در فصل بعدی و تحت عنوان دختران و زنان جوان، مراحل رشد و آموزش دختران و پسران مورد بررسی قرار می گیرد و نگرش های فمینیستی درباب آموزش در نحله های مختلف فمینیستی مطرح میشود. در این فصل گفته میشود که سرنوشت زنان و دختران متاثر از ایدئولوژی های زنانه است و اینکه خود می پذیرند وظیفه ای جز مادری و همسری ندارند.
فصل چهارم به مسئله ی خانواده و خانوار می پردازد که در آن انتقادات موشکافانه ی فمینیست ها متوجه نقش زن در خانه و خانواده میشود و نهایتا خانواده به عنوان جایگاه اصلی ستم بر زنان شناسانده میشود، چراکه از ساختاری عمیقا مرد محور برخوردار است.
فصل بعدی به بحث زنان و بهداشت و مراقبت اختصاص یافته است که زنان را به عنوان کارکنان اصلی خدمات بهداشتی و مراقبان تندرستی اجتماع- بطور رسمی و غیر رسمی- معرفی میکند و از ساختار مردمحور ِ درمانگرا در مقابل ساختار زنانه ی  تیمار دار و تندرستی محور انتقاد می کند. بحث بعدی که در فصل ششم بررسی میشود مسئله ی زنان و اشتغال است که جز مباحث اولیه و پر اهمیت فمینیست هاست. نگاه به کار بدون دستمزد زنان در خانه به عنوان فعالیتی طبیعی و فقدان ارزش و منزلت کارهایی که موصف به زنانگی هستند در مقابل کارهای سنتا مردانه در این فصل بررسی شده است
فصل بعد به بررسی مسئله ی زنان و جرم و بزهکاری می پردازد و آنرا را از دو رویکرد مورد بررسی قرار داده است. بخش اول  به مسئله ی جرم زنان و  کارهای نظری در این حوزه به منظور تقاضا برای باز تعریف مفاهیم و نظریات جرم شناسی اختصاص یافته است و در بخش دوم مسئله ی خشونت علیه زنان مطرح شده است.
فصل هشتم زنان و سیاست مورد بررسی قرار میگیرد . بحث مشهور فمینیست ها درباره ی قلمرو های عمومی و خصوصی ، نحوه ی مشارکت سیاسی زنان، سیاست ورزی زنانه و مانند آن مباحث محوری این فصل هستند و در نهایت  مسئله ی تولید دانش فمینیستی و فعالیت های نظریه پردازان فمینیست در جهت  تولید نظریات جایگزین- در اینجا بویژه در جامعه شناسی- مورد ملاحظه قرار گرفته است
در پایان کتاب معرفی مختصر و مفیدی از نگرش های فمینیستی مختلف- رادیکال،لیبرال، مارکسیست و سوسیالیست- مطرح شده است و فرهنگ اصطلاحات و واژه های فمینیستی به آن افزوده شده است.
و- اگرچه این کتاب مربوط به سال 1990 است و طبعا از آن زمان تاکنون پیشرفت های چشمگیری در حوزه ی جامعه شناسی و فلسفه ی فمینیستی به وقوع پیوسته است بطوریکه ما شاهد ظهور نظریات گوناگون فلسفهی-جامعه شناسی دربارهی نحوه ی شناخت زنان و چگونگی ایجاد نظام شناختی زنانه نگر هستیم،  و در ضمن آمارهای ارائه شده در کتاب کم اهمیت تر جلوه گر میشوند، اما کماکان این کتاب یکی از کتاب های خوب و مفیدی است که در زمینه ی فمینیسم در بازار کتاب ایران موجود است. کتابی که حاوی اطلاعات مفید و مختصری از آراء فمینیست ها در زمینه های مورد بررسی است
ز- جامعه شناسی فمینیستی دانشی است برای زنان، و نه فقط یا لزوما درباره ی زنان، دانشی که به  اعتراض و رویارویی  با استیلای مردان که نابرابری زنان را در اجتماع نهادینه می سازد بر میخیزد… این مبارزه مستلزم چالش با دانشی که جهانشمول معرفی میشود  است و اثبات این نکته که دانش موجود از چشم اندازی زنانه به جهان می نگرد است. نگاه به جهان از چشم انداز زنان که تاکنون از ورود به عرصه ی تولید دانش محروم بوده اند ضروری است. این دیدگاه شناخت درست تری از جهان عرضه خواهد کرد چون در پی توضیح چیزی بر می آید که دانش مرد سالار از تشخیص وجود آن عاجز است …/ص31کتاب

مشخصات کتاب
Abbott, Pamela; Wallace, Claire 1990,An Introduction to Sociology: Feminist Perspectives, Routledge
پاملا آبوت/کلر والاس، جامعه شناسی زنان، ترجمه ی منیژه نجم عراقی، نشر نی 1385
 

مطالب مرتبط
آموزش
اخلاق مراقبت
شباهت های خانوادگی فمینیست ها

 

الف- آیا  زنان خرافاتی تر از مردان هستند؟ پاسخ این سوال معمولا مثبت است و این پاسخ مثبت محدود به دین و آیین خاص و یا منطقه ی جغرافیایی  نمیشود. از دوران قرون وسطی که زنان را به جرم جادوگری و ایجاد بدعت به آتش می انداختند – و پیش از آن- تا به همین امروز و در همین کشور خودمان – احتمالاً پس از این- نسبت نا گسستنی میان  زنان و عقاید عجیب و خرافی-حتی در نماد پردازی های ادبی و تصویری- وجود دارد. برای اطمینان از صحت این باور،فقط کافیست به گفتگوهای زنان معمولی در محیط های معمولی مثل ادارات، آرایشگاه ها، فروشگاه ها، خیاط خانه ها و امثال آنها گوش کنید تا اطلاعات فراوانی درمورد درجه ی اعتبار انواع فال ها بدست بیاورید؛ البته مثل همه ی موارد اختلاف خانم ها اتفاق نظری روی یکی از آنها وجود ندارد. این امر در میان زنان طبقه ی تحصیل کرده و مرفه اجتماع هم طرفداران خاص خودش را دارد. حتی در میان زنان و دختران روشنفکر هم افراد زیادی وجود دارند که باورهای عجیب و غریبی دارند و فقط کافیست به مشکلی بر بخورند تا راستی ادعاهای روشنفکرانه شان بر ملا شود. خرافه پرستان افراطی در میان خداپرستان هم کم نیستند. عقاید عجیب و غریب بسیاری از خانم های مومنه گاهی انسان را به حیرت وا می دارد

.
ب-سیمون دوبووار- که اتفاقا امروز یکصدمین سالروز تولدش است- در جنس دوم جایی که از رواج خرافات در بین زنان سخن میگوید خاطر نشان میکند « دنیایی زنانه در برابر جهان مردان وجود ندارد…زنان هرگز جامعه ای خودمختار و بسته فراهم نیاورده اند. آنها جزئی از اجتماعی شده اند که مردها اداره اش می کنند و زن ها در آن مقام پایین تر را اشغال کرده اند…» بنابراین خرافات از آن جامعه ی زنان- جامعه‌ای که اصلا وجود نداشته است- نیست. در جای دیگر توضیح میدهد که «مردان بت ها را می سازند، زنان آنان را می پرستند» چون مردان در برابر بت هایی که خودشان ساخته اند نمیتوانند با اعتقاد کامل  زانو بزنند.

  دوبوار نمیخواهد مشکل خرافه پرستی زنان را به گردن مردان بیندازد بلکه میگوید زنان در یک کودکی ابدی باقی مانده اند؛ او همزمان به نقد جهل زنان و پافشاری آنان برای ماندن در این جهل می تازد، او به شدت از اینکه زنان اینچنین احساساتی با تمام وقایع اطراف خود مواجه میشوند و بدون انکه عقل خود را بکار بندند با آغوش باز احساسات و هیجانات خود را در اختیار طلسم ها و جادوها و آیین ها قرار می دهند و حتی در تصمیم گیری های سیاسی اولا و بالذات تابع عواطف خود هستند انتقاد میکند… او زندگی نمایشی و ترحم آمیزی را که زنان از این رهگذر برای خود دست و پا میکند تمسخر میکند.
ج-فمینیست های جدید ؛  سعی کرده اند معتدل تر باشند و از انتقاد به مردان و مقصر نشان دادن آنها در همه ی جنبه ها و همچنین تحقیر زنان و اعتراض به آنان برای شیوه های زیستنشان، ایمانشان و باورهایشان دست بردارند، آنها سعی کرده اند با مطالعه بر روی باورها، عقاید و زندگی های زنان متعدد از جوامع متنوع شرایط روانی دشوار زنان را بازنمایی کنند.
د-دبووار و اغلب دیگر فمینیست ها – بجز فمینیسم هایی که با پسوندهای اسلامی، مسیحی و یهودی مشخص میشوند-معمولا دغدغه های دینی ندارند و از این جهات شاید برای آنها خرافه و دین مرزهای روشنی با یکدیگر نداشته باشند. و در نقد و بررسی های خود به تفکیک این مرزها اهمیت ندهند اما در کشورهایی مثل کشور ما که دین از عناصر لاینفک زندگی مردم و بالاخص زنان است و کوششهای فراوانی برای بازتعریف حدود دین از خرافه انجام گرفته است نمیتوان به راحتی از این مسئله گذشت. به ویژه که زنان هم به لحاظ  اجتماعی و هم اقتصادی عامل مهم و موثری در اشاعه ی خرافات و فرهنگ خرافه پرستی و شهرت رهبران این جریانات هستند، اینکه بر زنان تاکید میکنم به معنی مستثنی کردن مردان نیست ولی این امر در میان زنان ما رواج فراوان تری یافته است. امرنامبارک و نامیمونی که با زیاد شدن مشکلات اجتماعی و اقتصادی روند رو به رشدی را طی میکند و میتوان آن را ذیل همان کودکی ابدی ذهن زنان تحلیل کرد. اذهان معطل مانده که خیلی زود باور میکنند و ایمان می آورند و به طرفه العینی طرفدار سینه چاک افکار و کسان میشوند و به دیگران نیز توصیه می کنند. من کارشناس مذهبی  ولی به نظرم این وظیفه کارشناسان مذهبی ( بطور خاص زنان کارشناس و متخصص) است که در همین جلسات مذهبی زنانه به اطلاع رسانی بپردازند و اجازه ندهند که زنان ما از روی علقه های مذهبی عمله ی بی مزد و مواجب برخی مداحان و روضه خوانان و حتی حاکمان سیاسی، که معلوم نیست میراث …بماند

 ه- دین والایی خدا را به انسان نشان می دهد ولی خرافه ترس از او را در دل بر میانگیزد بی آنکه این ترس با هیچگونه حالت احترام همراه باشد… و این از آن روست که در ستایش حقیقی خدا، انسان خود را با اراده ی او هماهنگ می یابد ولی در پرستش خرافی، خدا چون موجودی ترسناک و هراس انگیز تصور میشود… از این روست که دولت ها با خوشحالی اجازه می دهند که دین با چیزهای خرافی آمیخته شود تا مردم را از تلاش و کوشش و نیز از امکان تکامل بخشیدن به نیروهای معنوی شان – بیرون از چارچوب های معین شده- باز دارند تا مردم برای پذیرش هر گونه رفتاری آماده شوند…/کانت/نقد قوه ی حکم

 

مطالب مرتبط

آرایش

ازدواج

آموزش

الف-آلیسن ویلی ، فیلسوف علم فمینیست استاد دانشگاه واشنگتن، سیاتل است. وایلی فوق لیسانس خود را در رشته ی باستان شناسی گرفته است و دکترای فلسفه دارد. پیش از رفتن به دانشگاه واشنگتن او در سنت لویس و دپارتمان مطالعات زنان کالج برنارد و دپارتمان فلسفه در دانشگاه  کلمبیا تدریس میکرده است.
گرایش اصلی او مسائلی درباره ی استانداردهای شواهد تجربی و ایده آل های عینیت در علوم اجتماعی (باستان شناسی) و در فلسفه ی علم فمینیستی است. او در آثار خود به فرآیند شکل گیری دانش گسترده ی ما از داده های محدود از زمان های گذشته و جنسیت یافتگی آنها توجه دارد. وایلی از متاخرترین نظریه پردازان بنام در حوزه ی معرفت شناسی دیدگاه فمینیسی است که در این حوزه پیشرفت هایی حاصل کرده است

ب- برای آشنایی بیشتر با ایده های این فیلسوف/ دانشمند بد نیست نگاهی به یکی از مسائلی که او مورد بررسی قرار داده و در بسیاری از کتاب های فلسفه ی علم فمینیستی هم از آن یاد شده است بیندازیم. ویلی در یکی از نوشته هایش به بررسی نتایج تحقیقات دانشمندان در حوزه ی نخستی شناسی می پردازد. او مطالعاتی را که در خصوص نخستین مردمانی که در آمریکا زندگی می کرده اند(پالئو ایندیا/آمریکایی ها) انجام شده،مورد بررسی قرار داده است.ویلی  به تحلیل جی.ام. جرج در سال 1993 از پژوهش درباره ی نخستین انسانها یی که در آمریکا زندگی میکرده اند به عنوان نمونه ای محکم برای شرح دخالت تعصب ها و قالب های ذهنی دانشمندان در کارهای علمی شان یاد می کند. او میگوید  تفکیک جنسیتی و تعصب در کار علمی منجر به فراهم آمدن شرح های ناقصی از فرهنگ این مردمان شده است.
 

یک الگوی قدرتمند از تفکیک جنسیتی در این رشته ی عمدتا مذکر وجود دارد.پژوهشگران مرد اغلب بطور انحصاری بر فعالیت های بطور کلیشه ای  مردانه تمرکز کرده اند، آنها  بر کشتارگاه های  بیزون ها( یک نوع گاو وحشی) و ماموت ها ، و بر بقایای ابزار شکار که آگاهی از  تکنولوژی را بیان میکند متمرکز شده اند. زنان در مزرعه جایگاهی در این حوزه های پژوهش نیافته اند؛  دانشمندان این رشته  بر روی جایگاه  های«کار خانگی»، تیغه ها و ابزار خرد کردن و ورقه ورقه کردن مرتبط با زنان کار کرده اند، آنها  اغلب کار زنان را در حاشیه کار مردان و به عنوان فعالیتی ثانوی مورد بررسی قرار داده اند. وایلی می گوید: چنانکه میتوان در سراسر تحقیقات ارائه شده مشاهده کرد،  با اینکه شواهدی دال بر مصرف فراوان گیاهان توسط این مردمان به دست آمده است، محققان کماکان این قضیه را مهم ارزیابی نکرده اند. در این دوره  اگرچه زنان هم-مولف با مردان  در تامین معاش تلاش کرده  اند، آنها غالبا پایین تر از مردان و در حاشیه قرار گرفته اند.

بر اساس استدلال ویلی؛ در نتیجه  مفروضات مرد محور  در تحقیقات الگوی «مرد ِ شکارچی (بیزون/ماموت)»  مشکلات بنیادینی  برای تحقیقات در این حوزه  ایجاد شده است . مشکل اساسی اینجاست که « تکنولوژی، فعالیت برای حیات، سازمندی اجتماعی، تغییرات » و روش هایی که انسانها بر اساس آن در محیط خود سکنی می گزیده اند، همگی اولا و بالذات بر حسب وابستگی به فعالیت مردان شکارچی تبیین شده است، در حالیکه فعالیت زنان  در هیچ کدام از این فاکتور ها مد نظر قرار نگرفته است. به ویژه این الگو بدیهی فروض  شده است که قوت غالب این مردمان نخستین گوشتی بوده که توسط مردان شکارچی بدست می آمده است، و در کنار آن سبزیجات  برای حفظ حداقل سلامتی مردم استفاده قرار میگرفته است.

این شرح اما  معماهایی را برای پژوهشگران طرح میکند.  چه بر سر شکارچیان ماموت ها آمد زمانیکه نسل  ماموت ها  منقرض شد!» با اصرار بر پیشفرض های گذشته و  الگوها  کلیشه ای، پژوهشگران این فرض را مطرح کرده اند که شکارچیان ناگهان متوقف شدند !آنها به پیروی از انسانهایی پرداختند که شکار را بازی کوچکی می دانستند و برای یافتن گیاهان تلاش می کردند، و یا اینکه آنها « تحت تاثیر تغییر ی معجزه آسا در کل شیوه ی زندگی خود، اساس امرار معاش خود را دگرگون کرده اند ویلی استدلال می کند که بر اساس مطالعاتی که باستان شناسان زن در این حوزه انجام داده اند، این مردم روش های متنوع تر و پیچیده تری برای امرار معاش داشته اند که با تمرکز مطالعات بر کار زنان و ابزار های کار آنان مشخص میشود. وایلی و بسیاری باستان شناسان فمینیست بر اساس یافته های علمی نشان می دهند که به علت اصرار بر  الگوی مرد شکارچی شرح هایی ناقص و نادرست فراوانی در باستان شناسی به وجود آمده  است.
ج- تحقیات در حوزه ی نخستی شناسی سیطره ی استعاره ها و اسطوره های ذهنی دانشمندان در نتایج کار علمی آنها را به خوبی نمایان می کند، این حوزه به رغم اینکه مدعی تجربی بودن است اما نمونه های بسیار خوبی در اختیار فلاسفه ی علم فمینیست برای تبیین ادعاهای خود قرار میدهد. اینکه دانشمندان چگونه تحت تاثیر باورهای فرهنگی و اجتماعی خود مسائل را صورتبندی میکنند، اینکه تحت تاثیر آنها  چه چیزهایی را شایسته پژوهش میدانند و چه روش هایی برای پژوهش بر می گزینند و در نهایت چگونه با اصرار بر پیشفرض های خود پژوهش علمی را به راهی میکشانند که خود میخواهند.

 

توضیحات
صفحه ی شخصی آلیسن ویلی در دانشگاه واشنگتن را اینجا میتوانید ببینید
برای مطالعه ی بیشتر در این مورد میتوانید به این منابع مراجعه کنید-Thinking From Things: Essays in the Philosophy of Archaeology, University of California Press, Berkeley CA, 2002
Feminism and Philosophy of Science, an introduction,By Elizabeth potter,Published by Routledge,2006  

 

مطالب مرتبط
آیا علوم جنسیت یافته هستند

مذکر سازی اندیشه ی دکارتی